Verlan:
Dili tersine çevirmek, normu yerinden etmek
Tahsin Tan · Le Regard Français
Fransızca, çoğu zaman tekil ve homojen bir yapı olarak sunulur. Oysa dil, hiçbir zaman tek bir merkezde sabitlenmez. Bu bağlamda verlan, dilin kenarında ortaya çıkan bir sapma değil; norm ile kullanım arasındaki gerilimin görünür hâlidir.
"Verlan" kelimesi, Fransızca l'envers (ters) sözcüğünün hecelerinin yer değiştirmesiyle oluşur. Verlan, kelimelerin fonetik yapısını parçalayarak yeniden düzenler.
- merci → cimer (teşekkürler)
- bonjour → jourbon (nadir ama mantığı gösterir)
- arabe → beur → rebeu
Bir kelime yeniden terslenebilir — verlan kendi içinde çoğalabilir.
Verlan'ın yaygınlaşması, 20. yüzyılın ikinci yarısında, özellikle büyük şehirlerin çeperlerinde — banlieue olarak adlandırılan alanlarda — gözlemlenir. Göç, sınıf ve mekân ilişkisi içinde şekillenen bu bölgelerde, dil de dönüşür.
Verlan, dilbilgisel bir varyasyon değil; sosyal bir stratejidir.
Pierre Bourdieu'nün "capital linguistique" kavramı bu noktada açıklayıcıdır. Standart Fransızca okulda, akademide, resmi kurumlarda yüksek meşruiyete sahipken, verlan aynı alanlarda düşük prestijli ve kimi zaman "yanlış" olarak kodlanır.
Stromae — sanatçının adı, Maestro kelimesinin verlan formudur. Bir zamanlar marjinal olan bir dil pratiğinin küresel bir kimliğe dönüşebildiğinin kanıtı.