Passé Composé (2): Uyum Kuralları
Le passé composé — l’accord
Passé composé’nin ikinci yarısı: geçmiş ortacın uyumu. “être” ile kurulanlarda ortaç özneye uyar; “avoir” ile kurulanlarda ise yalnızca doğrudan nesne fiilden ÖNCE geldiğinde uyum olur.
Geçmiş ortacın uyumu yardımcı fiile göre değişir. Être ile kurulanlarda ortaç özneye uyar: Elle est allée, Ils sont partis, Elles sont restées. Avoir ile kurulanlarda ortaç kural olarak hiç değişmez — tek bir durum dışında: doğrudan nesne (COD) fiilden önce geliyorsa ortaç ona uyar. Bu üç yerde olur: nesne zamiri kullanıldığında (Je l’ai vue), que ile kurulan yan cümlede (la lettre que j’ai écrite) ve quel ile soruda (Quelle robe as-tu achetée ?). Dönüşlü fiillerde de aynı mantık işler: Elle s’est lavée (nesne önde) ama Elle s’est lavé les mains (nesne arkada, uyum yok).
Kuralı değil, kullanımı gör.
Elle est partie.
O (kadın) gitti.
Les filles sont arrivées.
Kızlar geldi.
La lettre que j’ai écrite.
Yazdığım mektup.
Sık yapılan hata
“J’ai écrit une lettre” → uyum yok. “La lettre que j’ai écrite” → nesne öne geçtiği için uyum var. DELF B1 ve B2’de en çok puan kaybettiren ayrıntılardan biridir.
Passé Composé (2): Uyum Kuralları — PDF
Konunun tamamı, tablolar ve alıştırmalarla birlikte. Üyelik yok, e-posta yok, ücret yok: doğrudan açılır.
Bu PDF'i aç ↓Bir de alıştırmaları var.
Konu anlatımı bilineni pekiştirmez, alıştırma pekiştirir. Sitede 62 konu anlatımının yanında 31 konuda 280 çalışma kâğıdı daha var — çalışma kâğıtları e-posta istenmeden doğrudan iner.
Alıştırmalara git → Hangi sırayla çalışayım?Bu konuda en çok sorulanlar.
Bu uyum konuşulurken duyuluyor mu?
Çoğu zaman hayır — allé ve allée aynı okunur, bu yüzden uyum ağırlıklı olarak bir yazım konusudur. Ama duyulduğu yerler vardır: sonu ünsüzle biten ortaçlarda dişil ek o ünsüzü okutur — fait / faite, mis / mise, écrit / écrite, ouvert / ouverte. Bu yüzden kural yalnızca yazılı sınav için değil, doğru telaffuz için de gerekir.
Dönüşlü fiillerde uyum ne zaman yapılmaz?
Dönüşlü zamir doğrudan nesne değil, dolaylı nesne olduğunda. Karşılaştırın: Elle s’est lavée (kendini yıkadı — se doğrudan nesne, uyum var) ile Elle s’est lavé les mains (ellerini yıkadı — doğrudan nesne les mains, arkada, uyum yok). Aynı biçimde Ils se sont parlé ve Elles se sont téléphoné uyum almaz, çünkü parler à ve téléphoner à dolaylıdır.
“en” zamiri ile uyum yapılır mı?
Hayır — en fiilden önce gelse bile ortaç değişmez: Des pommes ? J’en ai mangé. Bu kural, en’in belirli bir nesneyi değil, belirsiz bir miktarı temsil etmesinden gelir. Aynı biçimde kişisiz fiillerde de uyum yoktur: la chaleur qu’il a fait.
“fait” ile biten mastar yapılarında uyum var mı?
faire + mastar yapısında fait hiçbir zaman uyum almaz: Les robes qu’elle a fait faire. laisser için ise eski kural uyum isterdi; 1990 yazım düzenlemesinden sonra o da değişmez kabul edilir. Öteki fiil + mastar yapılarında ise öndeki nesne mastarın değil, çekimli fiilin nesnesiyse uyum olur: Je les ai vus partir.
Bu kural gerçekten gerekli mi, atlanabilir mi?
Konuşmada büyük ölçüde duyulmadığı için atlansa da anlaşılırsınız; ama yazıda bu, Fransızların da en çok hata yaptığı konu olduğu için doğrudan yazım düzeyinin göstergesi sayılır. DELF B1 ve B2 yazılı bölümünde, iş yazışmalarında ve akademik metinde beklenir. Pratik yöntem şudur: cümleyi yazdıktan sonra “doğrudan nesne fiilden önce mi geldi?” diye tek bir soru sormak.
Bu konu hâlâ oturmadıysa, birlikte çalışalım.
PDF okumak bir yere kadar götürür. 15 dakikalık ücretsiz tanışma görüşmesinde seviyenizi belirliyor, tıkandığınız konuları tespit ediyoruz. Dersler görüntülü yapılıyor: online Fransızca özel ders sayfasında dersin nasıl işlediğini, B1 seviyede ne kadar sürede ilerlendiğini ve sık sorulanları bulabilirsiniz. Ankara'daysanız yüz yüze ders de mümkün.