Pasta, Takunya ve Hiç Yaşamamış Bir Asker

1. "Ekmek yoksa pasta yesinler." Marie-Antoinette'in söylediği sanılan bu cümlenin onunla ilgisi yoktur. İfade (« Qu'ils mangent de la brioche ») Rousseau'nun İtiraflar'ında, kraliçe daha Fransa'ya gelmeden anlatılan adı verilmemiş "büyük bir prenses"e aittir. Sonradan ona yakıştırıldı — bir kötüleme aracı olarak.

2. Kapaktaki tablo 1789'u anlatmıyor. Delacroix'nın La Liberté guidant le peuple'ü, "Devrim"in evrensel imgesi sayılır — ama aslında 1789'u değil, 1830 Temmuz Devrimi'ni (Charles X'in devrilişini) betimler. Tam adı bile tarihi verir: "Le 28 juillet 1830." Yine de o yarı çıplak kadın gerçek bir kişi değil; özgürlüğün alegorisi Marianne'dir — ve 1789'un da, 1830'un da ötesine geçti.

3. "Sabotaj"ın takunya hikâyesi uydurmadır. Çok anlatılan "işçiler tahta ayakkabılarını (sabot) makinelere atıyordu" rivayeti, etimolojiyle desteklenmez. Kelime, saboter (tahta ayakkabıyla baştan savma, gürültülü çalışmak → işi kötü yapmak) fiilinden gelir; işçi hareketinde ~1897'de yaygınlaştı.

4. "Şovenizm"in kahramanı muhtemelen hiç yaşamadı. Sözcük, Napoléon'un fanatik askeri Nicolas Chauvin'den gelir denir. Oysa tarihçi Gérard de Puymège'in araştırması, böyle bir askerin arşivlerde izine rastlanmadığını gösterir: Chauvin büyük olasılıkla bir efsanedir; ad, 1831'de bir vodvil ile popülerleşti.

5. "Restoran" Devrim'den önce vardı. Yaygın hikâye, giyotine giden soyluların işsiz kalan aşçılarının lokanta açtığını söyler. Tarihçi Rebecca Spang bunu çürütür: restaurant aslında 1760'larda satılan, "canlandıran" (restaurer) bir et suyu çorbasıydı; kurum Devrim'den ~25 yıl eskidir. Devrim restoranı icat etmedi, yalnızca çoğalttı.