Edilgen Çatı (2): Kullanım ve Alternatifler
La voix passive — usages
Fransızca edilgenden kaçınmayı sever: “on” zamiri ve dönüşlü yapı çoğu zaman daha doğal durur. Hangi durumda hangisinin seçileceği üslup meselesidir.
Fransızca, edilgen yapıyı çoğu durumda kullanmamayı tercih eder ve yerine iki yol kullanır. Birincisi on zamiridir: fail önemsizse cümle etken kurulur — “burada Fransızca konuşulur” Ici, on parle français olur, le français est parlé ici değil. İkincisi dönüşlü yapıdır (forme pronominale de sens passif): nesne özne yapılır ve fiil dönüşlü çekilir — Ce livre se vend bien (bu kitap iyi satıyor), Ça ne se dit pas (böyle denmez), Le vin blanc se sert frais. Gerçek edilgen ise şu üç yerde tercih edilir: haber ve resmî dil (Le président a été élu), bilimsel metin (L’expérience a été réalisée) ve failin gerçekten vurgulanmak istendiği cümleler.
Kuralı değil, kullanımı gör.
On parle français ici.
Burada Fransızca konuşulur.
Ce livre se vend bien.
Bu kitap iyi satılıyor.
La décision a été prise.
Karar alındı.
Sık yapılan hata
Türkçeden çevirirken her edilgeni “être + participe” yapmayın; “on” ile kurulan cümle çoğu zaman daha Fransızcadır.
Edilgen Çatı (2): Kullanım ve Alternatifler — PDF
Konunun tamamı, tablolar ve alıştırmalarla birlikte. Üyelik yok, e-posta yok, ücret yok: doğrudan açılır.
Bu PDF'i aç ↓Bir de alıştırmaları var.
Konu anlatımı bilineni pekiştirmez, alıştırma pekiştirir. Sitede 62 konu anlatımının yanında 31 konuda 280 çalışma kâğıdı daha var — çalışma kâğıtları e-posta istenmeden doğrudan iner.
Alıştırmalara git → Hangi sırayla çalışayım?Bu konuda en çok sorulanlar.
Hangi durumda gerçekten edilgen kullanmalıyım?
Üç ölçüt vardır. Fail gerçekten önemliyse ve vurgulanacaksa: Ce tableau a été peint par Picasso. Cümlenin öznesi bir önceki cümlenin konusuysa ve akış korunacaksa: Le musée a ouvert en 1990. Il a été rénové en 2015. Bir de resmî ve tarafsız bir ton gerekiyorsa. Bunların dışında on ya da dönüşlü yapı daha doğal durur.
Dönüşlü edilgen yapı nasıl kurulur?
Nesne özne yapılır, fiil se ile üçüncü kişide çekilir: On parle le français ici → Le français se parle ici. Yalnızca şeyler için kullanılır, kişiler için kullanılmaz. Çok yaygın örnekleri: Ça se voit (belli oluyor), Ça se comprend (anlaşılır bir şey), Ce plat se mange froid, Comment ça s’écrit ? (nasıl yazılıyor?).
“se faire” ile kurulan yapı ne anlama gelir?
Öznenin başına gelen bir şeyi anlatır ve edilgene çok yakındır: Il s’est fait voler son portefeuille (cüzdanı çalındı), Elle s’est fait couper les cheveux (saçını kestirdi). İki anlamı da taşıyabilir — istemeden başa gelen ya da bilerek yaptırılan. Bu yapıda fait hiçbir zaman uyum almaz.
Etken cümleyi edilgene çevirirken zaman nasıl korunur?
Etken fiilin zamanı, être fiiline aktarılır; asıl fiil participe passé olarak kalır. On construit la maison → La maison est construite; On a construit → a été construite; On construira → sera construite; On construisait → était construite. Bu yüzden edilgen cümlelerde iki ortaç yan yana görülebilir: a été construite.
Yazılı sınavda edilgen kullanmak avantaj sağlar mı?
Yerinde kullanılırsa evet. DELF B2 ve DALF C1 yazılı bölümünde tartışma metni yazarken edilgen, kişisel öznellikten uzak durmayı sağlar: Il a été démontré que…, Des mesures ont été prises…. Ama her cümleyi edilgen kurmak metni ağırlaştırır ve okunmaz kılar; değerlendirilen şey çeşitliliktir — edilgen, on ve dönüşlü yapı arasında geçiş yapabilmek.
Bu konu hâlâ oturmadıysa, birlikte çalışalım.
PDF okumak bir yere kadar götürür. 15 dakikalık ücretsiz tanışma görüşmesinde seviyenizi belirliyor, tıkandığınız konuları tespit ediyoruz. Dersler görüntülü yapılıyor: online Fransızca özel ders sayfasında dersin nasıl işlediğini, B2 seviyede ne kadar sürede ilerlendiğini ve sık sorulanları bulabilirsiniz. Ankara'daysanız yüz yüze ders de mümkün.