Edilgen Çatı (1)
La voix passive
“être” + geçmiş ortaç ile kurulur; eylemi yapan değil, eylemden etkilenen öne çıkar. Resmî yazışma ve haber dilinde çok yaygındır.
Edilgen çatı être + participe passé ile kurulur ve participe passé her zaman özneye uyar: La lettre est écrite, Les lettres sont écrites. Zamanı belirleyen être’dir, fiil değil: est écrite (yazılıyor), a été écrite (yazıldı), sera écrite (yazılacak), était écrite (yazılıyordu). Etken cümlenin nesnesi edilgende özne olur: Le journaliste écrit l’article → L’article est écrit par le journaliste. Eylemi yapan belirtilecekse par kullanılır (par le journaliste); duygu ve durum bildiren fiillerde ise de gelir: Il est aimé de tous, Elle est respectée de ses collègues.
Kuralı değil, kullanımı gör.
La lettre est écrite par Marie.
Mektup Marie tarafından yazıldı.
Le film a été réalisé en 2020.
Film 2020’de çekildi.
Les résultats seront publiés demain.
Sonuçlar yarın açıklanacak.
Sık yapılan hata
Edilgende ortaç DAİMA özneye uyar: “La lettre est écrite” (dişil -e).
Edilgen Çatı (1) — PDF
Konunun tamamı, tablolar ve alıştırmalarla birlikte. Üyelik yok, e-posta yok, ücret yok: doğrudan açılır.
Bu PDF'i aç ↓Bir de alıştırmaları var.
Konu anlatımı bilineni pekiştirmez, alıştırma pekiştirir. Sitede 62 konu anlatımının yanında 31 konuda 280 çalışma kâğıdı daha var — çalışma kâğıtları e-posta istenmeden doğrudan iner.
Alıştırmalara git → Hangi sırayla çalışayım?Bu konuda en çok sorulanlar.
Her fiil edilgen yapılabilir mi?
Hayır. Yalnızca doğrudan nesne alan fiiller edilgen olabilir, çünkü edilgende özne olacak şey o nesnedir: écrire, construire, vendre, aimer olur. Nesne almayan fiiller (aller, partir, dormir) ve à ile nesne alanlar (téléphoner à, parler à) edilgen yapılamaz. Bir de avoir fiili edilgen olmaz.
Eylemi yapan söylenmek zorunda mı?
Hayır, ve çoğu zaman söylenmez — edilgen zaten faili gizlemek ya da önemsizleştirmek için seçilir: La décision a été prise (karar alındı). par öbeği ancak fail bilgi değeri taşıyorsa eklenir: La décision a été prise par le conseil. Bu yüzden gazete ve resmî metinlerde failsiz edilgen çok yaygındır.
“par” ile “de” arasında nasıl seçim yapılır?
Gerçek bir eylem anlatılıyorsa par: La maison a été construite par mon grand-père. Süreklilik taşıyan bir duygu, durum ya da nitelik anlatılıyorsa de: Il est aimé de tous, La table était couverte d’une nappe blanche, Elle est connue de tout le village. Bu ikinci grup fiiller: aimer, respecter, connaître, suivre, accompagner, couvrir, entourer, précéder.
Ortacın uyumu burada nasıl işler?
Her zaman özneye uyar, istisnasız: La porte est ouverte, Les portes sont ouvertes, Les livres ont été vendus. Bu, avoir ile kurulan passé composé’den ayrılan noktadır — orada uyum koşulluydu, burada koşulsuzdur. Bileşik zamanda iki ortaç yan yana gelir ve yalnızca ikincisi uyum alır: Elles ont été invitées.
Türkçedeki edilgen ile aynı sıklıkta mı kullanılır?
Hayır — Fransızca edilgenden çekinir. Türkçede son derece doğal olan “burada Fransızca konuşulur” cümlesi Fransızcada edilgenle değil, on ile kurulur: Ici, on parle français. Edilgen daha çok resmî yazı, haber dili ve bilimsel metinde kullanılır; günlük konuşmada seyrektir. Alternatifleri bir sonraki konunun kapsamıdır.
Bu konu hâlâ oturmadıysa, birlikte çalışalım.
PDF okumak bir yere kadar götürür. 15 dakikalık ücretsiz tanışma görüşmesinde seviyenizi belirliyor, tıkandığınız konuları tespit ediyoruz. Dersler görüntülü yapılıyor: online Fransızca özel ders sayfasında dersin nasıl işlediğini, B1 seviyede ne kadar sürede ilerlendiğini ve sık sorulanları bulabilirsiniz. Ankara'daysanız yüz yüze ders de mümkün.