Adsız Savaş — Dilin Unutmayı Seçtiği Yer

1954'ten 1962'ye kadar Fransa, Cezayir'de bir savaş yürüttü: yüz binlerce insan öldü; bir buçuk milyondan fazla Fransız genci Akdeniz'in öte yakasında askerlik yaptı. Ama resmî dilde bu bir savaş değildi. Devlet ısrarla başka kelimeler kullandı: « les événements » (olaylar), « les opérations de maintien de l'ordre » (asayiş harekâtları), « la pacification » (sükûneti sağlama). Örtmecenin bir hukuki nedeni vardı: Cezayir, hukuken sömürge bile değil, üç ili ile Fransa'nın kendisi sayılıyordu — ve bir devlet kendi toprağında kendine savaş ilan edemezdi. Kelime hukuku, hukuk hafızayı biçimlendirdi: savaşa katılan kuşak, "savaş gazisi" statüsünü bile alamadı.

Resmî dil ancak 18 Ekim 1999'da düzeldi: Parlamento'nun oybirliğiyle kabul ettiği bir yasa, resmî metinlerdeki "Kuzey Afrika harekâtları" ifadesinin yerine nihayet « guerre d'Algérie » — Cezayir Savaşı — yazdı. Savaşın bitiminden otuz yedi yıl sonra. Tarihçi Benjamin Stora'nın klasikleşen kitabının adı, bu yılların teşhisidir: La Gangrène et l'oubli — "Kangren ve Unutuş". Bertrand Tavernier'nin belgeseli ise aynı şeyi tek kelimeyle söyler: La Guerre sans nom — Adsız Savaş.