Kimin Fransızcası?

Bu dosyanın başında bir soru vardı: Fransızca Fransa'nın doğal dili miydi? Cevap hayır. Fransızca, iki yüzyıl boyunca okul eliyle kurulmuş, ödüllendirilmiş, cezalandırılmış, sınavla ölçülmüş bir dildir. Bugün dünyada onu öğrenen herkes, o kurumun mirasçısıdır.

Bunu bilmek öğrenci için pratik bir rahatlama getirir. Geçmiş ortacın uyumunda zorlanıyorsanız, beş yüz yıl önce Marot'nun öğrencilerine şiirle anlatmak zorunda kaldığı bir kuralla uğraşıyorsunuz. Zorluğun kaynağı sizde değil; dilin tarihinde.

Ama bir uyarı da var. Bu tarihin karanlık tarafı — boyna asılan nesne, ihbar zinciri, “temiz olun” yazısı — geçmişte kalmış bir tuhaflık değil. Bir dili öğretmenin, başka bir dili küçültmeden de mümkün olduğunu her kuşağın yeniden öğrenmesi gerekiyor.

• H. Grégoire, Rapport sur la nécessité et les moyens d'anéantir les patois…, 16 prairial an II (4 Haziran 1794).
• Ordonnance de Villers-Cotterêts, Ağustos 1539, md. 110–111.
• 17 Mart 1808 tarihli imparatorluk kararnamesi (bakalorya).
• 21 Aralık 1880 Camille Sée yasası; 25 Mart 1924 Bérard kararnamesi.
• 16 Haziran 1881 ve 28 Mart 1882 tarihli Ferry yasaları.
• 89-607 sayılı kararname, 28 Ağustos 1989; Les rectifications de l'orthographe, Journal officiel, 6 Aralık 1990.
• Papa IV. Clemens'in bullası, 23 Mart 1268 (Sorbonne), Archives nationales AE-II-1814.

• Fañch Broudic'in Breton dilinin toplumsal tarihi üzerine çalışmaları.
• G. Bruno, Le Tour de la France par deux enfants, 1877. 1877 ve 1906 baskılarını karşılaştırmak başlı başına bir ders.
• Saint-Benoît Fransız Lisesi'nin kendi yayımladığı kurum tarihçesi.