Otuz Bir Kişilik Ulus

Bakalorya, 17 Mart 1808 tarihli imparatorluk kararnamesiyle kuruldu. Napoléon'un imzasını taşıyan metin imparatorluk üniversitesinin yapısını belirliyor, yükseköğretime girişi tek sınava bağlıyordu. İlk oturum 1809'da yapıldı: bütün Fransa'da otuz biri edebiyat, biri fen dalında olmak üzere otuz iki diploma verildi. Adayların hepsi erkekti; sınav sözlüydü ve Latince yürüyordu. Bugün her yıl yedi yüz binin üzerinde aday sınava giriyor.

Bakalorya elli iki yıl boyunca yalnızca erkeklere verildi. Bunu yasaklayan bir madde yoktu; kızların hazırlanabileceği okul yoktu. Devlet ortaöğretimi kızlar için henüz kurulmamıştı.

Gündeme getiren kişi Julie-Victoire Daubié oldu. Vosges'da doğmuş, Latinceyi ağabeyinden öğrenmiş, mürebbiyelikle geçinen bir kadındı. Sınava kendi başına hazırlandı; Ağustos 1861'de Lyon'da girdi ve Fransa tarihinde bu diplomayı alan ilk kadın oldu.

Sınavı geçmek yetmedi; belgeyi eline alması aylar sürdü. Yaygın anlatıya göre dönemin eğitim bakanı Gustave Rouland diplomayı imzalamayı reddetmişti. Cümlenin bakanın yazışmalarında birebir karşılığı yoktur; kesin bir alıntı değil, dönemin direncini özetleyen bir rivayet olarak aktarıyoruz. Gecikme ise belgelidir: Lyonlu sanayici Arlès-Dufour durumu İmparatoriçe Eugénie'ye iletince diploma 1862 baharında verildi. Daubié 1871'de Fransa'nın ilk kadın edebiyat lisansiyeri de oldu.

Başarısı hemen bir kapı açmadı. On dokuz yıl sonra, 21 Aralık 1880'de kabul edilen Camille Sée yasası kız çocukları için devlet ortaöğretimini kurdu. Kızlara ilk kez düzenli, parasız, laik bir lise eğitimi sağladığı için dönüm noktası sayılır. Ne var ki müfredat erkeklerinkinden bilinçli olarak farklıydı: kızların programında Latince yoktu. Latince olmadığı için bakaloryaya hazırlık, bakalorya olmadığı için üniversite yoktu. Öğrenim beş yıldı, erkeklerinki yedi. Yani kızlar için kurulan lise, tanımı gereği yükseköğretime çıkmayan bir liseydi.