SORBONNE
Tahsin Tan · Le Regard Français
Ardennes'de, Rethel'in yakınında Sorbon adında küçük bir köy vardır. 9 Ekim 1201'de orada doğan çocuğun ailesi yoksuldu; Orta Çağ'da soyadı çoğu zaman doğulan yerin adıydı, bu yüzden çocuk tarihe Robert de Sorbon olarak geçti — “Sorbonlu Robert”. Adın bütün hikâyesi bu basit gerçekten çıkar: bugün dünyanın en çok bilinen üniversite adı, aslında bir köyün adıdır.
Robert Reims'te ve Paris'te okudu, ilahiyat doktoru oldu. Kral IX. Louis onu kendi papazı seçti; saraya yakınlığı ona hayatının projesini kurma imkânı verdi.
Proje şuydu: Paris'te ilahiyat okumak isteyen yoksul öğrencilerin barınacak yeri yoktu. Zenginler kendi evlerini tutuyor, ötekiler okulu bırakıyordu. Robert 1254 dolayında onlar için bir ev kurdu; IX. Louis Şubat 1257'de komşu evleri kuruma bırakarak kuruluşu resmîleştirdi. Kurumun kâğıt üzerindeki adı gösterişsizdi: pauvre maison, “yoksul ev”. Papa IV. Clemens 23 Mart 1268 tarihli bullasıyla kuruluşu onayladı.
Kurumun resmî adı “yoksul ev”di. Onu bugüne taşıyan ad ise kurucusunun doğduğu köyün adıydı.
Robert 15 Ağustos 1274'te Paris'te öldü. Kurduğu ev ise hızla büyüdü ve halk arasında kurucusunun adıyla anılmaya başlandı: collège de Sorbonne. Adın asıl yolculuğu bundan sonra başlar. Kolej, Paris ilahiyat fakültesinin en itibarlı çekirdeği haline geldi; on altıncı yüzyıla gelindiğinde “la Sorbonne” demek, fakültenin kendisi demekti. Fakülte Avrupa'nın dinî tartışmalarında karar mercii sayıldığı için ad kurumu aştı: bir kitap “Sorbonne tarafından mahkûm edildi” cümlesi bütün kıtada anlaşılıyordu.
Bina da adın peşinden gitti. Kolejde okumuş olan Kardinal Richelieu 29 Ağustos 1622'de kurumun proviseur'ü oldu ve yıpranmış yapıları yıktırıp yenisini yaptırmaya girişti. İnşaat 1627'de başladı; 1635'te temeli atılan, mimar Jacques Lemercier'nin Sainte-Ursule şapeli bugün hâlâ ayaktadır ve Richelieu'nün Girardon'a yaptırılmış mezarı oradadır.
Devrim adı kurumdan ayırdı. Binalar 1791'de öğrencilere kapandı, 1793'te bütün üniversitelerle birlikte Sorbonne da lağvedildi. Yapı bir süre ressamlara atölye oldu; fakülteler binaya 1821'de yerleşti. Yüzyılın sonunda mimar Henri-Paul Nénot'nun projesiyle neredeyse tamamen yeniden inşa edildi: temel 1885'te atıldı, iş 1901'de bitti. Bugün ayakta duran “Sorbonne”, kurucusundan altı yüz yıl sonrasının eseridir.
Adın bugünkü hali daha da tuhaftır: tek bir Sorbonne yoktur. Paris üniversitesinin 1970'te bölünmesinden sonra ad paylaşıldı; bugün Sorbonne Université, Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne, Université Sorbonne Nouvelle ve Université Sorbonne Paris Nord aynı kelimeyi taşır. “Sorbonne'da okudum” cümlesi bu yüzden tek başına bir bilgi vermez; hangi kurum olduğunu sormak gerekir.