WhatsApp
← Etimoloji · Kelimelerin Yolculuğu Kelime hikâyesi · № 21

„Alarm” kelimesinin kökeni

„Alarm” donmuş bir savaş narasıdır

Kısa cevap

alarm kelimesi Fransızca alarme sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: İt. arma → İt. all’arme! → fr. alarme → alarm. Fransızcada ilk kayıt: 1307 öncesi — savaş narası olarak („alarme, alarme!”). Türkçeye girişi: 1936 — Cumhuriyet gazetesi (bombardıman ikaz sinyali).

FICHE ÉTYMOLOGIQUE · KELİME KÜNYESİ№ 21
DOĞRULANDI
alarm
Fransızcası: alarme
Fransızcada ilk1307 öncesi — savaş narası olarak („alarme, alarme!”)
Türkçede ilk1936 — Cumhuriyet gazetesi (bombardıman ikaz sinyali)
KaynakCNRTL/TLFi (alarme), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük
Hikâye

İtalyanca all’arme!, kelimesi kelimesine „silahlara!” demek: düşman göründüğünde askerleri silah başına çağıran naraydı. Nara o kadar sık atıldı ki tek kelimeye kaynadı (allarme) ve Fransızcaya alarme olarak geçti.

Fransızca kayıtlar sahneyi bugün bile gösterir: 1307’den önceki bir vakayinamede askerler „alarme, alarme!” diye bağırarak koşar. Kelime 14. yüzyılda „silaha çağrı”, 17. yüzyıldan itibaren „her çeşit ikaz sinyali” anlamındadır; „korku, tedirginlik” anlamı da 1470’ten beri vardır.

Türkçeye en geç girenlerden: 1936’da Cumhuriyet gazetesi, hava saldırısı tatbikatını anlatırken „alarm işaretile ilk bomba arasında geçecek çok kısa zaman”dan söz eder. Bugün telefonunuzda sabah alarmı çaldığında, aslında yüzyıllar öncesinin „Silah başına!” narası çalıyor.

İt. arma (silah)→İt. all’arme! («silahlara!»)→fr. alarme (savaş narası → ikaz)→alarm (Türkçe, 1936)

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (alarme), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.

Başka kelimelerin yolculuğu

dolarDünyanın parası, adını Bohemya’daki bir gümüş madeni vadisinden alıyor.Hikâyeyi oku → romanEdebiyat türü değil, „halkın konuştuğu Roma dili” — hikâye sonradan geldi.Hikâyeyi oku → aloFransa’ya ilk telefonlar Amerika’dan geldi; „hello” da yanında geldi.Hikâyeyi oku → NoelLatince „dies natalis”ten bugüne: bayramın adı, bir doğum gününün ta kendisi.Hikâyeyi oku → patronAzizden gemi kaptanına, terzi kalıbından işverene: hepsi aynı „baba”dan.Hikâyeyi oku → avukatMesleğin adı bir fiilden doğdu: mahkemeye yardıma çağırmak.Hikâyeyi oku → fotoğrafAdı bir gökbilimci koydu: phôs (ışık) + grapheús (yazan).Hikâyeyi oku → sürprizKelimenin asıl anlamı „baskın”: hoş sürpriz, tarihin en yeni icadı.Hikâyeyi oku → riskDeniz ticaretinin sigorta terimi; kökeni iki büyük ihtimal arasında.Hikâyeyi oku → alkolArapça al-kuḥl: göze çekilen sürme. İçkiye giden yol, bir damıtma imbiğinden geçer.Hikâyeyi oku → gazDilin en dürüst icadı: van Helmont yeni maddeye yeni kelime türetti ve bunu yazdı.Hikâyeyi oku → ekipKökünde Vikinglerin „skip”i (gemi) var; İngilizce „ship” ile akrabadır.Hikâyeyi oku → sporFransızcadan İngiltere’ye, orada spor olup Fransa’ya geri: gidiş-dönüş bir kelime.Hikâyeyi oku → onurDil Devrimi’nde „haysiyet”e karşılık diye benimsendi; aslı honneur.Hikâyeyi oku → normalLatince norma = gönye. Gönyeye uyan „düzgün”, uymayan „anormal” sayıldı.Hikâyeyi oku → kontrolContre + rôle: „karşı rulo”. Denetimin aslı, defteri kopyasıyla karşılaştırmak.Hikâyeyi oku → rolTekerlekten ruloya, rulodan sahneye: rol, replik kâğıdının adı.Hikâyeyi oku → barMüşteriyle içkiyi ayıran tezgâh çubuğu, mekânın kendisine ad oldu.Hikâyeyi oku → milyonİtalyanca büyütme ekiyle: mille + one. Kelimeyi Marco Polo meşhur etti.Hikâyeyi oku → pantolonBir azizden bir tiyatro karakterine, oradan bacağımıza: pantolonun yolculuğu.Hikâyeyi oku → kuaförMesleğin adı saçtan değil, başa giyilen eski bir başlıktan geliyor.Hikâyeyi oku → randevuKökeninde bir askerî komut var: „Rendez-vous!” — belirlenen yere gidiniz!Hikâyeyi oku → asansörAdı, mühendis Léon Edoux’nun 1867 Paris Dünya Fuarı’ndaki makinesiyle kondu.Hikâyeyi oku → şoförKelime anlamı „ısıtan kişi”: ilk şoförler buharlı arabanın kazanını yakıyordu.Hikâyeyi oku →

Merak ettiğin başka bir kelime mi var?

Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.

Kelime sorgu aracı Instagram’da takip et