„Patron” kelimesinin kökeni

Latince pater „baba” demek; ondan türeyen patronus, Roma’da azatlı kölesini koruyup kollayan efendiyi, genel olarak „koruyucu”yu anlatırdı. Fransızca patron da bu yüzden önce dinî bir kelimeydi: 13. yüzyıl kayıtlarında „bir kilisenin adandığı koruyucu aziz” demektir. Meslek loncalarının koruyucu azizlerine de saint patron denirdi.

Kelime oradan „koruyan, yöneten kişi”ye genişledi: 1337’de „gemi kaptanı”, 1611’de „ev sahibi, efendi”. Bugünkü „işveren” anlamı epey yenidir: 1812. İlginç bir yan dalı da var: „kopya alınan asıl, kalıp” — terzilikteki patron (kesim kalıbı) aynı kelimedir: nasıl koruyucu örnek alınırsa, kalıp da örnek alınır.

Türkçe serüveni de aynı sırayı izler: 1680’de Meninski „patrun: gemi sahibi” diye kaydeder. 1899’da Hüseyin Rahmi terzilik anlamıyla kullanır: „bir patron üzerine kesilmiş bir kadın”. „İşveren” anlamı ise 1911’de görülür: „amele ve patron cemiyetleri”.

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (patron), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.