WhatsApp
← Etimoloji · Kelimelerin Yolculuğu Kelime hikâyesi · № 01

„Pantolon” kelimesinin kökeni

„Pantolon” aslında bir tiyatro karakterinin adı

Kısa cevap

pantolon kelimesi Fransızca pantalon sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: San Pantaleone → Pantalone → fr. pantalon → pantolon. Fransızcada ilk kayıt: 16.–17. yüzyıl (tiyatro karakterinden giysiye). Türkçeye girişi: 19. yüzyıl — Tanzimat döneminde Batı tarzı giyimle.

FICHE ÉTYMOLOGIQUE · KELİME KÜNYESİ№ 01
DOĞRULANDI
pantolon
Fransızcası: pantalon
Fransızcada ilk16.–17. yüzyıl (tiyatro karakterinden giysiye)
Türkçede ilk19. yüzyıl — Tanzimat döneminde Batı tarzı giyimle
KaynakCNRTL/TLFi (pantalon), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük
Hikâye

Venedik’in koruyucu azizlerinden biri San Pantaleone’dir; bu yüzden Venedikliler’e takılan lakaplardan biri de Pantalone idi. 16. yüzyılda İtalyan halk tiyatrosu commedia dell’arte, dar ve uzun bacak giysisiyle dolaşan cimri Venedikli tüccar karakterine bu adı verdi: Pantalone.

Karakterin giysisi o kadar meşhur oldu ki Fransızcada pantalon önce karakterin, sonra giysinin adı hâline geldi. Fransız Devrimi’nde soyluların diz üstü culotte’una karşı uzun pantolon giyen devrimcilere sans-culottes („külotsuzlar”) dendi — pantolon bir dönem siyasi bir simgeydi.

Kelime 19. yüzyılda, Tanzimat döneminde Batı tarzı giyimle birlikte Türkçeye girdi ve Türkçe ses düzenine uyup pantolon oldu.

San Pantaleone (aziz)→Pantalone (tiyatro karakteri)→fr. pantalon (giysi)→pantolon (Türkçe, 19. yy)

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (pantalon), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.

Başka kelimelerin yolculuğu

kuaförMesleğin adı saçtan değil, başa giyilen eski bir başlıktan geliyor.Hikâyeyi oku → randevuKökeninde bir askerî komut var: „Rendez-vous!” — belirlenen yere gidiniz!Hikâyeyi oku → asansörAdı, mühendis Léon Edoux’nun 1867 Paris Dünya Fuarı’ndaki makinesiyle kondu.Hikâyeyi oku → şoförKelime anlamı „ısıtan kişi”: ilk şoförler buharlı arabanın kazanını yakıyordu.Hikâyeyi oku → otobüsKelimenin anlam taşıyan kısımları zamanla düştü; elimizde Latince bir çekim eki kaldı.Hikâyeyi oku → ceketBiri köylü ayaklanması, biri örme zırh: iki rakip köken hikâyesi olan kelime.Hikâyeyi oku → tuvalet„Küçük bez” demekti; üç yüz yılda örtmece örtmece bugünkü anlamına yürüdü.Hikâyeyi oku → plajYunanca „eğimli” sıfatından: denize doğru eğimlenen kenar.Hikâyeyi oku → makyajİlk anlamı hırsız argosunda „iş çevirmek”ti; kelimeyi tiyatro kulisi akladı.Hikâyeyi oku → liseAdı, Aristoteles’in Atina’da ders verdiği Lykeion korusundan geliyor.Hikâyeyi oku → kravatKelime „Hırvat” demek: adı, bir süvari birliğinin boyunbağından geliyor.Hikâyeyi oku → restoranLokanta değil, „güç veren” bir et suyu demekti; adı bir çorbadan aldı.Hikâyeyi oku → sinemaYunanca „hareket” + „yazan”: Lumière’lerin cihaz adının kısalmış hâli.Hikâyeyi oku → duşKökü „su borusu”: kelime, İtalyan kaplıcalarından Montaigne’in günlüğüyle geldi.Hikâyeyi oku → taksiKelimenin dibinde Yunanca „vergi koymak” var; taksi aslında sayacın adı.Hikâyeyi oku → rujFransız için ruj bir renk adıdır; boya anlamı Türkçede tek başına kaldı.Hikâyeyi oku → vampirAvrupa’nın kan emici efsanesi, adını büyük olasılıkla bir Türk dilinden aldı.Hikâyeyi oku → krediBankacılık terimi sanılır; kökü, binlerce yıllık bir deyime çıkar: kalbini ortaya koymak.Hikâyeyi oku → elektrikPrizden gelen gücün adı, tespih taşı kehribarın Yunanca adından geliyor.Hikâyeyi oku → alarmİtalyanca „All’arme!” — „Silah başına!” Nara, zamanla zilin adı oldu.Hikâyeyi oku → dolarDünyanın parası, adını Bohemya’daki bir gümüş madeni vadisinden alıyor.Hikâyeyi oku → romanEdebiyat türü değil, „halkın konuştuğu Roma dili” — hikâye sonradan geldi.Hikâyeyi oku → aloFransa’ya ilk telefonlar Amerika’dan geldi; „hello” da yanında geldi.Hikâyeyi oku → NoelLatince „dies natalis”ten bugüne: bayramın adı, bir doğum gününün ta kendisi.Hikâyeyi oku →

Merak ettiğin başka bir kelime mi var?

Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.

Kelime sorgu aracı Instagram’da takip et