„Fotoğraf” kelimesinin kökeni
„Fotoğraf” kelimesi kelimesine „ışıkla yazan”
fotoğraf kelimesi Fransızca photographe sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Yun. phôs → Yun. grapheús → ing. photograph → fr. photographe → fotoğraf. Fransızcada ilk kayıt: 1839 — ing. photograph (Herschel); fr. photographe 1842. Türkçeye girişi: 1870 — Basiretçi Ali Bey, İstanbul Mektupları.
| Fransızcada ilk | 1839 — ing. photograph (Herschel); fr. photographe 1842 |
| Türkçede ilk | 1870 — Basiretçi Ali Bey, İstanbul Mektupları |
| Kaynak | CNRTL/TLFi (photographe), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük |
Kelime iki Eski Yunanca parçadan kurulmuş modern bir icat adıdır: phôs, phōt- „ışık” + grapheús „yazan”. Terimi 1839’da — fotoğrafın icat yılında — İngiliz gökbilimci Sir John Herschel önerdi: photograph, „ışıkla yazılan”.
Fransızca photographe biçimi 1842’de sözlüğe girer. Türkçe de gecikmedi: 1870’te Basiretçi Ali Bey, işin teknik mutfağını bile anlatır: „fotografın ‘klişe’ denilen camından lüzumu kadar istinsah edildikten sonra...” — o dönemde fotoğraflar cam negatiflerden çoğaltılıyordu.
1876’da Ahmed Vefik Paşa güzel bir tanım verir: „fotografi: Ziyanın tesiriyle alınan resim.” Kısaltma da bizimledir: „foto” 1930’da İstiklal Caddesi’ndeki bir stüdyo tabelasında görülür. Telefon, televizyon ve fotoğraf: üçü de „uzak” ve „ışık” gibi Yunanca parçalardan kurulmuş icat adlarıdır.
Kaynaklar: CNRTL/TLFi (photographe), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.
Başka kelimelerin yolculuğu
Merak ettiğin başka bir kelime mi var?
Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.