„Şoför” kelimesinin kökeni
„Şoför” aslında „ateşçi” demek
şoför kelimesi Fransızca chauffeur sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Lat. calefactor → fr. chauffer → fr. chauffeur → otomobil sürücüsü → şoför. Fransızcada ilk kayıt: 1680 „körükçü”; 1896 „otomobil sürücüsü” (Le Sport universel illustré). Türkçeye girişi: 1909 — Ahmed Hamdi („şoför: makine mühendisi”).
| Fransızcada ilk | 1680 „körükçü”; 1896 „otomobil sürücüsü” (Le Sport universel illustré) |
| Türkçede ilk | 1909 — Ahmed Hamdi („şoför: makine mühendisi”) |
| Kaynak | CNRTL/TLFi (chauffeur), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük |
Fransızca chauffeur = chauffer („ısıtmak”) + -eur: „ısıtan kişi, ateşçi”. Kök, Geç Latince calefactor’a dayanır (calor „ısı” + facere „yapmak”). Kelime 1680’de demirci körüğünü çalıştıran işçiyi, 1834’te lokomotifin kazanına kömür atan ateşçiyi anlatıyordu.
1798’de karanlık bir sayfası da var: Orgères çetesi davasında, kurbanlarının ayaklarını ateşte yakarak paranın yerini söyleten haydutlara chauffeurs denmişti.
İlk otomobillerin çoğu buharlıydı; motoru „ısıtan” kişi aracı da sürüyordu. Kelime 1896’da Le Sport universel illustré dergisinde ilk kez „otomobil sürücüsü” anlamıyla basıldı.
Türkçede de anlam direksiyona yavaş geçti: 1909’da Ahmed Hamdi’nin listesinde „şoför: makine mühendisi” diye tanımlanır; 1924’te Mehmed Bahaeddin (Toven) sözlüğü hâlâ „buhar kazanının ateşini yakan kimse” der.
Kaynaklar: CNRTL/TLFi (chauffeur), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.
Başka kelimelerin yolculuğu
Merak ettiğin başka bir kelime mi var?
Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.