„Roman” kelimesinin kökeni
„Roman” aslında bir dilin adıydı
roman kelimesi Fransızca roman sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Roma → Geç Lat. romanice → Eski fr. romanz → fr. roman → roman. Fransızcada ilk kayıt: ~1125 „halk dili”; 1155 „anlatı” (Wace, Roman de Brut). Türkçeye girişi: 1876 — Ahmet Midhat, Felatun Bey ile Rakım Efendi.
| Fransızcada ilk | ~1125 „halk dili”; 1155 „anlatı” (Wace, Roman de Brut) |
| Türkçede ilk | 1876 — Ahmet Midhat, Felatun Bey ile Rakım Efendi |
| Kaynak | CNRTL/TLFi (roman), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük |
Orta Çağ Fransası’nda okumuşlar Latince yazardı; halkın konuştuğu dile ise Geç Latince romanice („Roma işi, Roma dili”) sözünden gelen romanz denirdi. Kelime ~1125’ten itibaren kayıtlıdır ve önce doğrudan „halk dili” demekti.
Sonra kritik adım geldi: bilim Latince, hikâye halk dilinde yazılıyordu. „Halk dilinde yazılmış anlatı” anlamı 1155’te belirir — Wace’ın Roman de Brut’ü gibi manzum destanlarla. Yani roman, „Latince olmayan, herkesin anlayacağı dille yazılmış hikâye” demekti; edebiyat türünün adı, dilin adından doğdu.
Türkçede kelimenin ilk kaydı 1876’da Ahmet Midhat’tadır: Felatun Bey’in „okuduğu Fransız romanlarının nihayeti yok gibi idi”. Ama Türkçe romancılık daha eskidir: ilk telif roman, Ermeni harfleriyle Türkçe yazılmış Akabi Hikâyesi (1851) — kravat ve tuvalet kelimelerinin de ilk görüldüğü kitap. Arap harfleriyle ilk telif roman ise Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (1872).
Kaynaklar: CNRTL/TLFi (roman), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.
Başka kelimelerin yolculuğu
Merak ettiğin başka bir kelime mi var?
Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.