„Normal” kelimesinin kökeni

Latince norma, marangozun ve taşçının dik açı ölçtüğü aletin — gönyenin — adıydı. Ondan türeyen normalis „gönyeyle yapılmış, dik, ölçüye uygun” demekti. „Kural” anlamındaki norm da aynı aletten gelir: doğru açı, doğru davranışın metaforu oldu.

Fransızcada kelime 15. yüzyılda „kurallı” anlamıyla görülür; matematikte „dik doğru” anlamı 1753’ten. 1790’da Devrim Fransası’nın écoles normalesi kuruldu — „örnek okullar”, öğretmen yetiştiren okullar; Latince norma’nın „ölçü alınan model” anlamından. Günlük „olağan” anlamı ise 19. yüzyılda tıptan yayıldı: état normal, „vücudun düzgün işleyen hâli”.

Türkçedeki ilk kayıt da tıbbîdir ve tanımı kendi içindedir — 1919, Hüseyin Rahmi: „Vücut aletleri doğru işler ise buna ‘normal’, aykırı işler ise buna da ‘anormal’ derler.” Bugün „normale dönmek” diyen herkes, farkında olmadan bir gönyeye uymaktan söz eder.

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (normal), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.