WhatsApp
← Etimoloji · Kelimelerin Yolculuğu Kelime hikâyesi · № 40

„Milyon” kelimesinin kökeni

„Milyon” kelimesi kelimesine „koca bin”

Kısa cevap

milyon kelimesi Fransızca million sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Lat./İt. mille → İt. millione → fr. million → milyon. Fransızcada ilk kayıt: 1266 „millon”; İtalyancadan. Türkçeye girişi: 1665 — Evliya Çelebi, Seyahatname.

FICHE ÉTYMOLOGIQUE · KELİME KÜNYESİ№ 40
DOĞRULANDI
milyon
Fransızcası: million
Fransızcada ilk1266 „millon”; İtalyancadan
Türkçede ilk1665 — Evliya Çelebi, Seyahatname
KaynakCNRTL/TLFi (million), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük
Hikâye

Orta Çağ’ın sayı dağarcığı „bin”de bitiyordu; daha büyüğü için kelime gerekti. İtalyanca pratik bir çözüm buldu: mille („bin”) + -one (büyütme eki) = millione, kelimesi kelimesine „koca bin” — yani bin kere bin. Fransızcada millon 1266’da, million biçimi 1359’da kayıtlıdır.

Kelimeyi Avrupa’ya yayan, Nişanyan’ın notuna göre Marco Polo’nun 1299’da yazılan seyahatnamesi oldu — Doğu’nun akıl almaz zenginliklerini anlatırken milyonlar birbirini kovalıyordu. Nitekim Venedikliler kitaba da yazarına da „Il Milione” lakabını taktı.

Türkçedeki ilk kayıt 1665’te Evliya Çelebi’dedir: „validesine kırk milyon mal ve kırk bin asker verüp...” Aynı kalıp sonradan büyüdükçe büyüdü: milyar, trilyon, katrilyon — hepsi o İtalyan büyütme ekinin torunları.

Lat./İt. mille (bin)→İt. millione («koca bin»)→fr. million (1266)→milyon (Türkçe, 1665)

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (million), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.

Başka kelimelerin yolculuğu

pantolonBir azizden bir tiyatro karakterine, oradan bacağımıza: pantolonun yolculuğu.Hikâyeyi oku → kuaförMesleğin adı saçtan değil, başa giyilen eski bir başlıktan geliyor.Hikâyeyi oku → randevuKökeninde bir askerî komut var: „Rendez-vous!” — belirlenen yere gidiniz!Hikâyeyi oku → asansörAdı, mühendis Léon Edoux’nun 1867 Paris Dünya Fuarı’ndaki makinesiyle kondu.Hikâyeyi oku → şoförKelime anlamı „ısıtan kişi”: ilk şoförler buharlı arabanın kazanını yakıyordu.Hikâyeyi oku → otobüsKelimenin anlam taşıyan kısımları zamanla düştü; elimizde Latince bir çekim eki kaldı.Hikâyeyi oku → ceketBiri köylü ayaklanması, biri örme zırh: iki rakip köken hikâyesi olan kelime.Hikâyeyi oku → tuvalet„Küçük bez” demekti; üç yüz yılda örtmece örtmece bugünkü anlamına yürüdü.Hikâyeyi oku → plajYunanca „eğimli” sıfatından: denize doğru eğimlenen kenar.Hikâyeyi oku → makyajİlk anlamı hırsız argosunda „iş çevirmek”ti; kelimeyi tiyatro kulisi akladı.Hikâyeyi oku → liseAdı, Aristoteles’in Atina’da ders verdiği Lykeion korusundan geliyor.Hikâyeyi oku → kravatKelime „Hırvat” demek: adı, bir süvari birliğinin boyunbağından geliyor.Hikâyeyi oku → restoranLokanta değil, „güç veren” bir et suyu demekti; adı bir çorbadan aldı.Hikâyeyi oku → sinemaYunanca „hareket” + „yazan”: Lumière’lerin cihaz adının kısalmış hâli.Hikâyeyi oku → duşKökü „su borusu”: kelime, İtalyan kaplıcalarından Montaigne’in günlüğüyle geldi.Hikâyeyi oku → taksiKelimenin dibinde Yunanca „vergi koymak” var; taksi aslında sayacın adı.Hikâyeyi oku → rujFransız için ruj bir renk adıdır; boya anlamı Türkçede tek başına kaldı.Hikâyeyi oku → vampirAvrupa’nın kan emici efsanesi, adını büyük olasılıkla bir Türk dilinden aldı.Hikâyeyi oku → krediBankacılık terimi sanılır; kökü, binlerce yıllık bir deyime çıkar: kalbini ortaya koymak.Hikâyeyi oku → elektrikPrizden gelen gücün adı, tespih taşı kehribarın Yunanca adından geliyor.Hikâyeyi oku → alarmİtalyanca „All’arme!” — „Silah başına!” Nara, zamanla zilin adı oldu.Hikâyeyi oku → dolarDünyanın parası, adını Bohemya’daki bir gümüş madeni vadisinden alıyor.Hikâyeyi oku → romanEdebiyat türü değil, „halkın konuştuğu Roma dili” — hikâye sonradan geldi.Hikâyeyi oku → aloFransa’ya ilk telefonlar Amerika’dan geldi; „hello” da yanında geldi.Hikâyeyi oku →

Merak ettiğin başka bir kelime mi var?

Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.

Kelime sorgu aracı Instagram’da takip et