WhatsApp
← Etimoloji · Kelimelerin Yolculuğu Kelime hikâyesi · № 24

„Alo” kelimesinin kökeni

„Alo” telefonla doğdu, ama kökü av narası

Kısa cevap

alo kelimesi Fransızca allô sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Eski ing. ēalā → ing. hallo / hello → fr. allô → alo. Fransızcada ilk kayıt: 1880 — telefonda; 1881 „Hallo, Hallo” (Du Moncel). Türkçeye girişi: 1924 — Toven, Yeni Türkçe Lugat.

FICHE ÉTYMOLOGIQUE · KELİME KÜNYESİ№ 24
DOĞRULANDI
alo
Fransızcası: allô
Fransızcada ilk1880 — telefonda; 1881 „Hallo, Hallo” (Du Moncel)
Türkçede ilk1924 — Toven, Yeni Türkçe Lugat
KaynakCNRTL/TLFi (allô), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük
Hikâye

Fransızca allô, İngilizce hello/hallo’dan alınmadır — ve bunun somut bir sebebi var: Fransa’daki ilk telefonlar ABD’den ithal edilmişti. Cihazla birlikte Amerikalıların telefon selamı da geldi. Fransızca ilk kayıtlar tam bu döneme denk düşer: 1880’de telefonda, 1881’de yazılı olarak — „Hallo, Hallo diye bağırdıktan sonra aboneye haber verilir...”

İngilizce hallo/halloo ise telefondan çok eskidir: Shakespeare’den beri görülen, uzaktakine seslenmek ve av köpeklerini kışkırtmak için kullanılan bir ünlemdi; izi Eski İngilizce ēalā ünlemine ve „bağırarak kovalamak” anlamındaki av terimlerine çıkar.

Türkçe tanımların ilki 1924’ten, Toven’in sözlüğünden: „alo: Telefonda çağrılanın ‘ne istiyorsunuz’ manasında verdiği ses.” Bugün de öyle: alo, sadece telefonda yaşayan, telefon kadar genç bir kelime.

Eski ing. ēalā (seslenme ünlemi)→ing. hallo / hello (av ve selam narası)→fr. allô (telefonda, 1880)→alo (Türkçe, 1924)

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (allô), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.

Başka kelimelerin yolculuğu

NoelLatince „dies natalis”ten bugüne: bayramın adı, bir doğum gününün ta kendisi.Hikâyeyi oku → patronAzizden gemi kaptanına, terzi kalıbından işverene: hepsi aynı „baba”dan.Hikâyeyi oku → avukatMesleğin adı bir fiilden doğdu: mahkemeye yardıma çağırmak.Hikâyeyi oku → fotoğrafAdı bir gökbilimci koydu: phôs (ışık) + grapheús (yazan).Hikâyeyi oku → sürprizKelimenin asıl anlamı „baskın”: hoş sürpriz, tarihin en yeni icadı.Hikâyeyi oku → riskDeniz ticaretinin sigorta terimi; kökeni iki büyük ihtimal arasında.Hikâyeyi oku → alkolArapça al-kuḥl: göze çekilen sürme. İçkiye giden yol, bir damıtma imbiğinden geçer.Hikâyeyi oku → gazDilin en dürüst icadı: van Helmont yeni maddeye yeni kelime türetti ve bunu yazdı.Hikâyeyi oku → ekipKökünde Vikinglerin „skip”i (gemi) var; İngilizce „ship” ile akrabadır.Hikâyeyi oku → sporFransızcadan İngiltere’ye, orada spor olup Fransa’ya geri: gidiş-dönüş bir kelime.Hikâyeyi oku → onurDil Devrimi’nde „haysiyet”e karşılık diye benimsendi; aslı honneur.Hikâyeyi oku → normalLatince norma = gönye. Gönyeye uyan „düzgün”, uymayan „anormal” sayıldı.Hikâyeyi oku → kontrolContre + rôle: „karşı rulo”. Denetimin aslı, defteri kopyasıyla karşılaştırmak.Hikâyeyi oku → rolTekerlekten ruloya, rulodan sahneye: rol, replik kâğıdının adı.Hikâyeyi oku → barMüşteriyle içkiyi ayıran tezgâh çubuğu, mekânın kendisine ad oldu.Hikâyeyi oku → milyonİtalyanca büyütme ekiyle: mille + one. Kelimeyi Marco Polo meşhur etti.Hikâyeyi oku → pantolonBir azizden bir tiyatro karakterine, oradan bacağımıza: pantolonun yolculuğu.Hikâyeyi oku → kuaförMesleğin adı saçtan değil, başa giyilen eski bir başlıktan geliyor.Hikâyeyi oku → randevuKökeninde bir askerî komut var: „Rendez-vous!” — belirlenen yere gidiniz!Hikâyeyi oku → asansörAdı, mühendis Léon Edoux’nun 1867 Paris Dünya Fuarı’ndaki makinesiyle kondu.Hikâyeyi oku → şoförKelime anlamı „ısıtan kişi”: ilk şoförler buharlı arabanın kazanını yakıyordu.Hikâyeyi oku → otobüsKelimenin anlam taşıyan kısımları zamanla düştü; elimizde Latince bir çekim eki kaldı.Hikâyeyi oku → ceketBiri köylü ayaklanması, biri örme zırh: iki rakip köken hikâyesi olan kelime.Hikâyeyi oku → tuvalet„Küçük bez” demekti; üç yüz yılda örtmece örtmece bugünkü anlamına yürüdü.Hikâyeyi oku →

Merak ettiğin başka bir kelime mi var?

Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.

Kelime sorgu aracı Instagram’da takip et