← Etimoloji · Kelimelerin Yolculuğu Kelime hikâyesi · № 33

„Ekip” kelimesinin kökeni

„Ekip” aslında bir gemi tayfasıdır

Kısa cevap

ekip kelimesi Fransızca équipe sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Norsça skip → fr. équiper → fr. équipe → ekip. Fransızcada ilk kayıt: 1456 „gemi mürettebatı”; spor takımı anlamı 1912’de yaygınlaşır. Türkçeye girişi: 1929 — Vakit gazetesi (futbol takımı).

FICHE ÉTYMOLOGIQUE · KELİME KÜNYESİ№ 33
DOĞRULANDI
ekip
Fransızcası: équipe
Fransızcada ilk1456 „gemi mürettebatı”; spor takımı anlamı 1912’de yaygınlaşır
Türkçede ilk1929 — Vakit gazetesi (futbol takımı)
KaynakCNRTL/TLFi (équipe), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük
Hikâye

Fransızca équipe, équiper fiilinden gelir; fiilin eski anlamı „gemi donatmak”tı. Kökü ise Kuzey’den: Norsça (Vikinglerin dili) skip, „gemi” demekti — İngilizce ship ve „kaptan” anlamındaki skipper ile aynı Germen ailesinden. Vikingler Normandiya’ya gemilerini ve kelimelerini birlikte getirdi.

Fransızca kayıtlarda équipe ilk kez 1456’da „gemi mürettebatı” anlamıyla görülür. „Aynı sporu yapan grup” anlamı için 1469’da tek bir erken kayıt vardır; bugünkü yaygın kullanımıysa 20. yüzyıl başının işidir (1912). „Ortak işte birleşen insanlar” anlamı 1864’ten.

Türkçeye kelime doğrudan futbolla girdi: 1929’da Vakit gazetesi bir takımı över: „futbolün nasıl oynanacağını bilen bir ekiptir. Seridir, enerjiktir...” — tek cümlede üç Fransızca alıntı birden. Bugün „ekip arkadaşı” diyen herkes, bilmeden bir gemi tayfasından söz eder.

Norsça skip (gemi (ing. ship akrabası))fr. équiper (gemi donatmak)fr. équipe (mürettebat, 1456)ekip (Türkçe, 1929)

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (équipe), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.

Başka kelimelerin yolculuğu

sporFransızcadan İngiltere’ye, orada spor olup Fransa’ya geri: gidiş-dönüş bir kelime.Hikâyeyi oku → onurDil Devrimi’nde „haysiyet”e karşılık diye benimsendi; aslı honneur.Hikâyeyi oku → normalLatince norma = gönye. Gönyeye uyan „düzgün”, uymayan „anormal” sayıldı.Hikâyeyi oku → kontrolContre + rôle: „karşı rulo”. Denetimin aslı, defteri kopyasıyla karşılaştırmak.Hikâyeyi oku → rolTekerlekten ruloya, rulodan sahneye: rol, replik kâğıdının adı.Hikâyeyi oku → barMüşteriyle içkiyi ayıran tezgâh çubuğu, mekânın kendisine ad oldu.Hikâyeyi oku → milyonİtalyanca büyütme ekiyle: mille + one. Kelimeyi Marco Polo meşhur etti.Hikâyeyi oku → pantolonBir azizden bir tiyatro karakterine, oradan bacağımıza: pantolonun yolculuğu.Hikâyeyi oku → kuaförMesleğin adı saçtan değil, başa giyilen eski bir başlıktan geliyor.Hikâyeyi oku → randevuKökeninde bir askerî komut var: „Rendez-vous!” — belirlenen yere gidiniz!Hikâyeyi oku → asansörAdı, mühendis Léon Edoux’nun 1867 Paris Dünya Fuarı’ndaki makinesiyle kondu.Hikâyeyi oku → şoförKelime anlamı „ısıtan kişi”: ilk şoförler buharlı arabanın kazanını yakıyordu.Hikâyeyi oku → otobüsKelimenin anlam taşıyan kısımları zamanla düştü; elimizde Latince bir çekim eki kaldı.Hikâyeyi oku → ceketBiri köylü ayaklanması, biri örme zırh: iki rakip köken hikâyesi olan kelime.Hikâyeyi oku → tuvalet„Küçük bez” demekti; üç yüz yılda örtmece örtmece bugünkü anlamına yürüdü.Hikâyeyi oku → plajYunanca „eğimli” sıfatından: denize doğru eğimlenen kenar.Hikâyeyi oku → makyajİlk anlamı hırsız argosunda „iş çevirmek”ti; kelimeyi tiyatro kulisi akladı.Hikâyeyi oku → liseAdı, Aristoteles’in Atina’da ders verdiği Lykeion korusundan geliyor.Hikâyeyi oku → kravatKelime „Hırvat” demek: adı, bir süvari birliğinin boyunbağından geliyor.Hikâyeyi oku → restoranLokanta değil, „güç veren” bir et suyu demekti; adı bir çorbadan aldı.Hikâyeyi oku → sinemaYunanca „hareket” + „yazan”: Lumière’lerin cihaz adının kısalmış hâli.Hikâyeyi oku → duşKökü „su borusu”: kelime, İtalyan kaplıcalarından Montaigne’in günlüğüyle geldi.Hikâyeyi oku → taksiKelimenin dibinde Yunanca „vergi koymak” var; taksi aslında sayacın adı.Hikâyeyi oku → rujFransız için ruj bir renk adıdır; boya anlamı Türkçede tek başına kaldı.Hikâyeyi oku →

Merak ettiğin başka bir kelime mi var?

Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.