WhatsApp
← Etimoloji · Kelimelerin Yolculuğu Kelime hikâyesi · № 16

„Taksi” kelimesinin kökeni

„Taksi”nin kökünde vergi var

Kısa cevap

taksi kelimesi Fransızca taxi sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Yun. tassō → Lat. taxare → fr. taxe → fr. taximètre → fr. taxi → taksi. Fransızcada ilk kayıt: 1907 „taksimetreli otomobil” (taximètre kısaltması). Türkçeye girişi: 1929 — Ali Seydi, Yeni Türkçe Lugat: „kira otomobili”.

FICHE ÉTYMOLOGIQUE · KELİME KÜNYESİ№ 16
DOĞRULANDI
taksi
Fransızcası: taxi
Fransızcada ilk1907 „taksimetreli otomobil” (taximètre kısaltması)
Türkçede ilk1929 — Ali Seydi, Yeni Türkçe Lugat: „kira otomobili”
KaynakCNRTL/TLFi (taxi), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük
Hikâye

Eski Yunanca tassō „dizmek, düzenlemek; vergi koymak” demekti; Latince taxare „değer biçmek, vergilendirmek” oradan gelir. Fransızca taxe de bu kökten: „ücret, vergi”. Yani taksinin en dibinde vergi dairesi kokusu var.

20. yüzyıl başında kiralık otomobillere ücreti mesafeye göre ölçen bir sayaç takıldı: taximètre („ücret ölçer”). Araçlara voiture à taximètre („sayaçlı araba”) dendi; bu uzun tamlama kısala kısala geriye sadece taxi kaldı — CNRTL bugünkü anlamın ilk kaydını 1907’ye tarihler.

Yani „taksi” aslında arabanın değil, içindeki sayacın adıdır. Türkçedeki ilk kayıt 1929: Ali Seydi’nin lugatında „taksi: kira otomobili”.

Yun. tassō (vergi koymak)→Lat. taxare (değer biçmek)→fr. taxe (ücret)→fr. taximètre (ücret sayacı)→fr. taxi (1907)→taksi (Türkçe, 1929)

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (taxi), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.

Başka kelimelerin yolculuğu

rujFransız için ruj bir renk adıdır; boya anlamı Türkçede tek başına kaldı.Hikâyeyi oku → vampirAvrupa’nın kan emici efsanesi, adını büyük olasılıkla bir Türk dilinden aldı.Hikâyeyi oku → krediBankacılık terimi sanılır; kökü, binlerce yıllık bir deyime çıkar: kalbini ortaya koymak.Hikâyeyi oku → elektrikPrizden gelen gücün adı, tespih taşı kehribarın Yunanca adından geliyor.Hikâyeyi oku → alarmİtalyanca „All’arme!” — „Silah başına!” Nara, zamanla zilin adı oldu.Hikâyeyi oku → dolarDünyanın parası, adını Bohemya’daki bir gümüş madeni vadisinden alıyor.Hikâyeyi oku → romanEdebiyat türü değil, „halkın konuştuğu Roma dili” — hikâye sonradan geldi.Hikâyeyi oku → aloFransa’ya ilk telefonlar Amerika’dan geldi; „hello” da yanında geldi.Hikâyeyi oku → NoelLatince „dies natalis”ten bugüne: bayramın adı, bir doğum gününün ta kendisi.Hikâyeyi oku → patronAzizden gemi kaptanına, terzi kalıbından işverene: hepsi aynı „baba”dan.Hikâyeyi oku → avukatMesleğin adı bir fiilden doğdu: mahkemeye yardıma çağırmak.Hikâyeyi oku → fotoğrafAdı bir gökbilimci koydu: phôs (ışık) + grapheús (yazan).Hikâyeyi oku → sürprizKelimenin asıl anlamı „baskın”: hoş sürpriz, tarihin en yeni icadı.Hikâyeyi oku → riskDeniz ticaretinin sigorta terimi; kökeni iki büyük ihtimal arasında.Hikâyeyi oku → alkolArapça al-kuḥl: göze çekilen sürme. İçkiye giden yol, bir damıtma imbiğinden geçer.Hikâyeyi oku → gazDilin en dürüst icadı: van Helmont yeni maddeye yeni kelime türetti ve bunu yazdı.Hikâyeyi oku → ekipKökünde Vikinglerin „skip”i (gemi) var; İngilizce „ship” ile akrabadır.Hikâyeyi oku → sporFransızcadan İngiltere’ye, orada spor olup Fransa’ya geri: gidiş-dönüş bir kelime.Hikâyeyi oku → onurDil Devrimi’nde „haysiyet”e karşılık diye benimsendi; aslı honneur.Hikâyeyi oku → normalLatince norma = gönye. Gönyeye uyan „düzgün”, uymayan „anormal” sayıldı.Hikâyeyi oku → kontrolContre + rôle: „karşı rulo”. Denetimin aslı, defteri kopyasıyla karşılaştırmak.Hikâyeyi oku → rolTekerlekten ruloya, rulodan sahneye: rol, replik kâğıdının adı.Hikâyeyi oku → barMüşteriyle içkiyi ayıran tezgâh çubuğu, mekânın kendisine ad oldu.Hikâyeyi oku → milyonİtalyanca büyütme ekiyle: mille + one. Kelimeyi Marco Polo meşhur etti.Hikâyeyi oku →

Merak ettiğin başka bir kelime mi var?

Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.

Kelime sorgu aracı Instagram’da takip et