WhatsApp
← Etimoloji · Kelimelerin Yolculuğu Kelime hikâyesi · № 12

„Kravat” kelimesinin kökeni

„Kravat” aslında bir milletin adı

Kısa cevap

kravat kelimesi Fransızca cravate sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Croate → fr. Cravate → fr. cravate → kravat. Fransızcada ilk kayıt: 1630 dolayı „Hırvat süvarisi”; 1649–52 „boyunbağı”. Türkçeye girişi: 1851 — Vartan Paşa, Akabi Hikâyesi.

FICHE ÉTYMOLOGIQUE · KELİME KÜNYESİ№ 12
DOĞRULANDI
kravat
Fransızcası: cravate
Fransızcada ilk1630 dolayı „Hırvat süvarisi”; 1649–52 „boyunbağı”
Türkçede ilk1851 — Vartan Paşa, Akabi Hikâyesi
KaynakCNRTL/TLFi (cravate), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük
Hikâye

30 Yıl Savaşları’nda (1618–1648) Fransız ordusunda paralı Hırvat süvarileri görev yapıyordu. Fransızlar bu askerlere kendi dillerinde Cravate („Hırvat”) diyordu; CNRTL, „hafif süvari askeri” anlamındaki ilk kaydı 1630 dolayına tarihler. Bu süvarilerin boyunlarına bağladıkları bez, Paris’te moda oldu.

Boyunbağının kendisine cravate denmesi 1649–52’de kayda girer: kelimesi kelimesine „Hırvat usulü (bağ)”. Moda öyle tuttu ki XIV. Louis 1666’da Royal-Cravate adında bir süvari alayı bile kurdurdu.

Türkçedeki ilk kayıt 1851: Vartan Paşa’nın Akabi Hikâyesi — Türkçe yazılmış ilk modern roman sayılan eser. Yani kravat takan herkes, farkında olmadan boynunda bir milletin adını taşıyor.

Croate (Hırvat)→fr. Cravate (Hırvat süvarisi, ~1630)→fr. cravate (boyunbağı, 1649–52)→kravat (Türkçe, 1851)

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (cravate), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.

Başka kelimelerin yolculuğu

restoranLokanta değil, „güç veren” bir et suyu demekti; adı bir çorbadan aldı.Hikâyeyi oku → sinemaYunanca „hareket” + „yazan”: Lumière’lerin cihaz adının kısalmış hâli.Hikâyeyi oku → duşKökü „su borusu”: kelime, İtalyan kaplıcalarından Montaigne’in günlüğüyle geldi.Hikâyeyi oku → taksiKelimenin dibinde Yunanca „vergi koymak” var; taksi aslında sayacın adı.Hikâyeyi oku → rujFransız için ruj bir renk adıdır; boya anlamı Türkçede tek başına kaldı.Hikâyeyi oku → vampirAvrupa’nın kan emici efsanesi, adını büyük olasılıkla bir Türk dilinden aldı.Hikâyeyi oku → krediBankacılık terimi sanılır; kökü, binlerce yıllık bir deyime çıkar: kalbini ortaya koymak.Hikâyeyi oku → elektrikPrizden gelen gücün adı, tespih taşı kehribarın Yunanca adından geliyor.Hikâyeyi oku → alarmİtalyanca „All’arme!” — „Silah başına!” Nara, zamanla zilin adı oldu.Hikâyeyi oku → dolarDünyanın parası, adını Bohemya’daki bir gümüş madeni vadisinden alıyor.Hikâyeyi oku → romanEdebiyat türü değil, „halkın konuştuğu Roma dili” — hikâye sonradan geldi.Hikâyeyi oku → aloFransa’ya ilk telefonlar Amerika’dan geldi; „hello” da yanında geldi.Hikâyeyi oku → NoelLatince „dies natalis”ten bugüne: bayramın adı, bir doğum gününün ta kendisi.Hikâyeyi oku → patronAzizden gemi kaptanına, terzi kalıbından işverene: hepsi aynı „baba”dan.Hikâyeyi oku → avukatMesleğin adı bir fiilden doğdu: mahkemeye yardıma çağırmak.Hikâyeyi oku → fotoğrafAdı bir gökbilimci koydu: phôs (ışık) + grapheús (yazan).Hikâyeyi oku → sürprizKelimenin asıl anlamı „baskın”: hoş sürpriz, tarihin en yeni icadı.Hikâyeyi oku → riskDeniz ticaretinin sigorta terimi; kökeni iki büyük ihtimal arasında.Hikâyeyi oku → alkolArapça al-kuḥl: göze çekilen sürme. İçkiye giden yol, bir damıtma imbiğinden geçer.Hikâyeyi oku → gazDilin en dürüst icadı: van Helmont yeni maddeye yeni kelime türetti ve bunu yazdı.Hikâyeyi oku → ekipKökünde Vikinglerin „skip”i (gemi) var; İngilizce „ship” ile akrabadır.Hikâyeyi oku → sporFransızcadan İngiltere’ye, orada spor olup Fransa’ya geri: gidiş-dönüş bir kelime.Hikâyeyi oku → onurDil Devrimi’nde „haysiyet”e karşılık diye benimsendi; aslı honneur.Hikâyeyi oku → normalLatince norma = gönye. Gönyeye uyan „düzgün”, uymayan „anormal” sayıldı.Hikâyeyi oku →

Merak ettiğin başka bir kelime mi var?

Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.

Kelime sorgu aracı Instagram’da takip et