WhatsApp
← Etimoloji · Kelimelerin Yolculuğu Kelime hikâyesi · № 10

„Makyaj” kelimesinin kökeni

„Makyaj” hırsız argosundan geliyor

Kısa cevap

makyaj kelimesi Fransızca maquillage sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Felemenkçe maken → Picard maquier → fr. maquiller → tiyatro: yüz boyamak → makyaj. Fransızcada ilk kayıt: 1455 argo „iş çevirmek”; 1840’lar tiyatro „yüz boyamak”. Türkçeye girişi: 1924 — Mehmed Bahaeddin (Toven), Yeni Türkçe Lugat.

FICHE ÉTYMOLOGIQUE · KELİME KÜNYESİ№ 10
DOĞRULANDI
makyaj
Fransızcası: maquillage
Fransızcada ilk1455 argo „iş çevirmek”; 1840’lar tiyatro „yüz boyamak”
Türkçede ilk1924 — Mehmed Bahaeddin (Toven), Yeni Türkçe Lugat
KaynakCNRTL/TLFi (maquiller, maquillage), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük
Hikâye

maquillage’ın fiili maquiller, Picardiya bölge ağzındaki maquier’den gelir; o da Orta Felemenkçe maken („yapmak”) ile akrabadır. Ama kelimenin Fransızcadaki ilk hayatı yeraltında geçti: 1455’te şair Villon’un çevresindeki Coquillard hırsız argosunda „çalışmak, iş çevirmek”; 1628’de „çalmak”; 1815’te „sahtecilik yapmak, bir şeyin üstünü boyayıp değiştirmek”.

1840’larda kelime tiyatro kulisine sıçradı: oyuncular sahneye çıkmadan se maquiller — „yüzünü boyamak”. Sahtecilik kelimesi önce sahne sanatına, oradan da günlük güzelliğe terfi etti.

Türkçedeki ilk kayıt 1924, Mehmed Bahaeddin’in (Toven) Yeni Türkçe Lugat’ı.

Felemenkçe maken (yapmak)→Picard maquier→fr. maquiller (argo: iş çevirmek, 1455)→tiyatro: yüz boyamak (1840’lar)→makyaj (Türkçe, 1924)

Kaynaklar: CNRTL/TLFi (maquiller, maquillage), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.

Başka kelimelerin yolculuğu

liseAdı, Aristoteles’in Atina’da ders verdiği Lykeion korusundan geliyor.Hikâyeyi oku → kravatKelime „Hırvat” demek: adı, bir süvari birliğinin boyunbağından geliyor.Hikâyeyi oku → restoranLokanta değil, „güç veren” bir et suyu demekti; adı bir çorbadan aldı.Hikâyeyi oku → sinemaYunanca „hareket” + „yazan”: Lumière’lerin cihaz adının kısalmış hâli.Hikâyeyi oku → duşKökü „su borusu”: kelime, İtalyan kaplıcalarından Montaigne’in günlüğüyle geldi.Hikâyeyi oku → taksiKelimenin dibinde Yunanca „vergi koymak” var; taksi aslında sayacın adı.Hikâyeyi oku → rujFransız için ruj bir renk adıdır; boya anlamı Türkçede tek başına kaldı.Hikâyeyi oku → vampirAvrupa’nın kan emici efsanesi, adını büyük olasılıkla bir Türk dilinden aldı.Hikâyeyi oku → krediBankacılık terimi sanılır; kökü, binlerce yıllık bir deyime çıkar: kalbini ortaya koymak.Hikâyeyi oku → elektrikPrizden gelen gücün adı, tespih taşı kehribarın Yunanca adından geliyor.Hikâyeyi oku → alarmİtalyanca „All’arme!” — „Silah başına!” Nara, zamanla zilin adı oldu.Hikâyeyi oku → dolarDünyanın parası, adını Bohemya’daki bir gümüş madeni vadisinden alıyor.Hikâyeyi oku → romanEdebiyat türü değil, „halkın konuştuğu Roma dili” — hikâye sonradan geldi.Hikâyeyi oku → aloFransa’ya ilk telefonlar Amerika’dan geldi; „hello” da yanında geldi.Hikâyeyi oku → NoelLatince „dies natalis”ten bugüne: bayramın adı, bir doğum gününün ta kendisi.Hikâyeyi oku → patronAzizden gemi kaptanına, terzi kalıbından işverene: hepsi aynı „baba”dan.Hikâyeyi oku → avukatMesleğin adı bir fiilden doğdu: mahkemeye yardıma çağırmak.Hikâyeyi oku → fotoğrafAdı bir gökbilimci koydu: phôs (ışık) + grapheús (yazan).Hikâyeyi oku → sürprizKelimenin asıl anlamı „baskın”: hoş sürpriz, tarihin en yeni icadı.Hikâyeyi oku → riskDeniz ticaretinin sigorta terimi; kökeni iki büyük ihtimal arasında.Hikâyeyi oku → alkolArapça al-kuḥl: göze çekilen sürme. İçkiye giden yol, bir damıtma imbiğinden geçer.Hikâyeyi oku → gazDilin en dürüst icadı: van Helmont yeni maddeye yeni kelime türetti ve bunu yazdı.Hikâyeyi oku → ekipKökünde Vikinglerin „skip”i (gemi) var; İngilizce „ship” ile akrabadır.Hikâyeyi oku → sporFransızcadan İngiltere’ye, orada spor olup Fransa’ya geri: gidiş-dönüş bir kelime.Hikâyeyi oku →

Merak ettiğin başka bir kelime mi var?

Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.

Kelime sorgu aracı Instagram’da takip et