„Elektrik” kelimesinin kökeni
„Elektrik” adını kehribardan alır
elektrik kelimesi Fransızca électrique sözcüğünden geliyor. Köken zinciri: Yun. ḗlektron → Lat. vis electrica → fr. électrique → elektrik. Fransızcada ilk kayıt: 1678 „corps électriques”; Lat. electricus 1600 (W. Gilbert). Türkçeye girişi: 1792 — Ebubekir Ratib Efendi („makina elektrika”).
| Fransızcada ilk | 1678 „corps électriques”; Lat. electricus 1600 (W. Gilbert) |
| Türkçede ilk | 1792 — Ebubekir Ratib Efendi („makina elektrika”) |
| Kaynak | CNRTL/TLFi (électrique), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük |
Eski Yunanca ḗlektron, „kehribar” demekti. Antik çağdan beri bilinen bir gözlem vardı: yüne sürtülen kehribar, tüy ve saman çöpü çeker. 1600’de İngiliz doğabilimci William Gilbert, mıknatıslık üzerine yazdığı De Magnete adlı eserinde bu kıvılcımlanma özelliğine Latince vis electrica — „kehribarî güç” — adını verdi.
Terim İngilizcede 1646’dan, Fransızcada 1678’den itibaren görülür (corps électriques, „elektrikli cisimler”). Yani „elektrik”, bir fizikçinin kehribar deneylerine taktığı adın bütün dünyaya yayılmış hâlidir.
Türkçedeki ilk kayıt şaşırtıcı derecede erken: 1792’de Viyana’ya giden elçi Ebubekir Ratib Efendi, bir akademide kendisine gösterilen „makina elektrika dedikleri âlet”i anlatır. 19. yüzyılda Osmanlıca karşılık olarak kehrübaiyye („kehribarîlik”) önerildi — yani aynı fikrin Arapça-Farsça çevirisi; ama tutunamadı, elektrik kaldı.
Kaynaklar: CNRTL/TLFi (électrique), Nişanyan Sözlük, TDK Güncel Türkçe Sözlük. Her köken bilgisi sözlük kaynaklarından doğrulanmıştır.
Başka kelimelerin yolculuğu
Merak ettiğin başka bir kelime mi var?
Türkçedeki 5.731 Fransızca kökenli kelimenin hepsi sorgu aracında. Yeni hikâyeler de Instagram’da.